สถานการณ์กำลังคนพยาบาลวิชาชีพ
1 ภาพรวมการผลิตกำลังคน
ปัจจุบันอัตราส่วนพยาบาลวิชาชีพต่อประชากรอยู่ที่ 1 : 316 ในขณะที่เป้าหมายที่ควรมีคือ 1 : 200 โดยประเทศในกลุ่ม OECD ยุโรปมีอัตราส่วนเฉลี่ยที่ 1 : 85 และประเทศในภูมิภาคเอเชียอยู่ที่ 1 : 275 จำนวนพยาบาลวิชาชีพที่มีอยู่ในปัจจุบันคือ 209,187 คน ในขณะที่ควรมีถึง 333,745 คนภายใน 10 ปี มติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม 2567 เห็นชอบแผนเร่งรัดการผลิตพยาบาลจาก 12,000 คนต่อปี เป็น 15,000 คนต่อปี
2 สถานการณ์อัตรากำลังสังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข
ข้อมูล ณ วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2569 พบว่า:
- กรอบอัตรากำลัง (ปี 2565–2569): 172,457 อัตรา
- จำนวนผู้ปฏิบัติงานจริง: 125,142 ราย คิดเป็นร้อยละ 67 ของกรอบ
- ข้าราชการ: 109,601 ราย คิดเป็นร้อยละ 62 ของกรอบ (เกณฑ์ที่ควรมีคือร้อยละ 90–100)
- การจ้างประเภทอื่น: 13,149 ราย (พนักงานราชการ ลูกจ้างชั่วคราว ฯลฯ)
ตำแหน่งว่าง: 9,541 อัตรา
เมื่อวิเคราะห์รายเขตสุขภาพ พบว่าเขตสุขภาพที่ 2, 4 และ 6 มีอัตรากำลังต่ำกว่าร้อยละ 60 ของกรอบที่ควรมี และอัตราส่วนพยาบาลต่อประชากรโดยรวมอยู่ที่ 1 : 526 โดยเขตสุขภาพที่ 4 (โซนภาคกลางและภาคตะวันออก) มีอัตราส่วนสูงสุดที่ 1 : 614
3. การสูญเสียกำลังคนสายพยาบาล
ในปีงบประมาณ 2568 มีการสูญเสียพยาบาลวิชาชีพรวม 4,238 ราย โดยแยกตามสาเหตุ ดังนี้:
|
สาเหตุ |
จำนวน |
ร้อยละ |
|
เกษียณอายุ |
2,161 ราย |
50.9% |
|
ลาออก |
1,327 ราย |
31.3% |
|
ให้โอน |
667 ราย |
15.7% |
|
เสียชีวิต |
69 ราย |
1.6% |
|
โทษทางวินัย |
14 ราย |
0.3% |
สาเหตุหลักที่ทำให้พยาบาลวิชาชีพลาออกจากระบบราชการ ได้แก่
- บุคลากรไม่เพียงพอต่อภาระงาน ส่งผลให้ชั่วโมงการทำงานเพิ่มขึ้น บางรายต้องเวรเกิน 24 ชั่วโมง หรือทำงานเกิน 80 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
- ค่าตอบแทนน้อยเมื่อเทียบกับโรงพยาบาลเอกชน
- ความล่าช้าในการเลื่อนระดับตำแหน่ง (ระดับชำนาญการพิเศษ) เนื่องจากตำแหน่งมีจำกัด
- สภาพแวดล้อมในการทำงานที่ไม่เอื้ออำนวย ส่งผลเสียต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต
แนวทางการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนพยาบาลวิชาชีพ
1.มาตรการแก้ไขปัญหาเร่งด่วน
กองบริหารทรัพยากรบุคคลได้กำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาการขาดแคลนบุคลากรพยาบาลวิชาชีพ ในสังกัด สป.สธ. ไว้ดังนี้
- การสร้างความก้าวหน้าในสายงาน โดยมีเป้าหมายเพิ่มตำแหน่งระดับชำนาญการพิเศษจากปัจจุบัน 12.61% ให้ได้ถึง 15% ซึ่งต้องกำหนดเพิ่มอีกประมาณ 2,490 อัตรา
- การเร่งรัดใช้ตำแหน่งว่าง บรรจุบุคลากรในอัตราว่างที่มีอยู่ 4,194 อัตรา โดยขอรับจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติม 221,212,200 บาท
- การเพิ่มศักยภาพการผลิต โดยให้ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมในการเพิ่มกำลังการผลิตพยาบาลในระดับประเทศ
- การส่งเสริมการจ้างงานแบบบางเวลา (Part-time) เพื่อดึงดูดพยาบาลที่ลาออกแล้วให้สามารถเลือกเวลากลับเข้ามาปฏิบัติงานได้
- การพัฒนาทักษะบุคลากร จัดระบบเพิ่มพูนทักษะพยาบาลจบใหม่เพื่อรองรับการปรับระดับและเพิ่มศักยภาพด้านการบริการ
- การปรับปรุงค่าตอบแทนและสิทธิประโยชน์ ให้สามารถสร้างแรงจูงใจในการคงอยู่และทุ่มเทปฏิบัติงานได้อย่างมีคุณภาพ
2. แผนระยะกลางและระยะยาว
- ระยะกลาง (ปี 2570) เร่งรัดคำขอรับจัดสรรอัตราข้าราชการตั้งใหม่ 8,426 อัตรา เพื่อรองรับบุคลากรที่อยู่ในระบบการจ้างงานอยู่เดิม โดยเสนอขอรับจัดสรรต่อ ก.พ. แล้วตั้งแต่เดือนตุลาคม 2567
- ระยะยาว (ปี 2571 เป็นต้นไป) ขอรับจัดสรรอัตราข้าราชการตั้งใหม่เพิ่มอีก 53,800 อัตรา เพื่อให้เต็มตามกรอบอัตรากำลังที่ควรมี 172,457 อัตรา โดยมีแผนผลิตพยาบาลทุนปีละ 4,000 คน และคาดการณ์การสูญเสีย (เกษียณ/ลาออก) เฉลี่ยปีละ 2,841 ราย
นางสิริลักษณ์ วรพงษ์
พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ
ผู้สรุปรายงานการประชุม
