Oroanthral communication (OAC)
คือ ช่องทางติดต่อระหว่างภายในช่องปากกับโพรงอากาศขากรรไกรบน (maxillary sinus)
สาเหตุการเกิด OAC
1. การถอนฟัน ซึ่งเกิดกับฟันกรามน้อยบนซี่ที่ 2 มากที่สุด และ ฟันกรามใหญ่บนซี่ที่ 1 , ฟันกรามน้อยบนซี่ที่ 1 , ฟันกรามใหญ่บนซี่ที่ 2 , ฟันกรามใหญ่บนซี่ที่ 3 , ฟันเขี้ยวบน ตามลำดับ
2. การติดเชื้อจาก cyst
3. ก้อนเนื้องอก
4. อุบัติเหตุ
ปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้เกิด OAC
- รากฟันใกล้กับ maxillary sinus ไม่ว่าจะเป็น sinus ย้อยตัวลงมา หรือ ตำแหน่งซี่ฟันที่อยู่สูง
- การถอนฟันที่ใช้แรงมากๆ เช่น ฟันถอนยากที่เป็น Hypercementosis
การป้องกันการเกิด OAC
1. ถ่ายภาพรังสีก่อนการถอนฟัน เพื่อใช้ประกอบการตรวจวินิจฉัย และประเมินการรักษา หากมีข้อจำกัด ให้ถ่ายภาพรังสีก่อนการถอนฟัน อย่างน้อยในกรณีต่อไปนี้
- ฟันกรามบนซี่ที่ 3
- ก่อนแคะรากฟันเขี้ยวบน , ฟันกรามน้อยบน และฟันกรามบนที่รากฟันหัก เพื่อพิจารณาความสัมพันธ์กับ maxillary sinus
- ฟันที่มีอาการทางคลินิก บ่งบอกถึงพยาธิสภาพ ที่อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหลังการถอนฟัน เช่น เนื้องอก หรือมะเร็ง
2. หลีกเลี่ยงการใช้แรงถอนฟันที่มากเกินไป
3. ใช้การผ่าตัดร่วมกับการถอนฟัน เช่น การกรอแบ่งราก หรือการกรอลดความหนาของ buccal plate
ลักษณะสำคัญที่บ่งชี้ว่าเกิด OAC
1. เห็นรูทะลุชัดเจน
2. เกิดเสียงจากการดูดของท่อดูดน้ำลาย
3. เกิดฟองอากาศในน้ำลายหรือเลือด
4. มีไอขึ้นที่กระจกส่องฟัน
5. คนไข้รู้สึกว่ามีน้ำขึ้นจมูก
การจัดการเมื่อเกิด OAC
- OAC < 2 mm
: ล้างและกำจัดสิ่งแปลกปลอมให้หมดแล้วเย็บแผลปิด
- OAC 3-4 mm
: ล้างและกำจัดสิ่งแปลกปลอมออกให้หมด เย็บแผลปิดโดยใช้ surgicel ช่วยกดแผลไว้
: ให้คำแนะนำคนไข้ โดยการเลี่ยงการไอ จาม และการดูดน้ำจากหลอด
: 0.12% CHX mouthwash
: Antibiotic และ nasal decongestant
: F/U จนกว่าจะหายสนิท
- OAC > 5 mm
: ใช้ Flap มาเย็บปิด
การจัดการเมื่อรากฟันหักเข้าไปใน maxillary sinus
1. Caldwel luc : เปิดบริเวณ canine fossa
2. Lateral Alveolar Approach : เปิดเหนือรากฟันที่หักเลย
